Projekt badawczy
Beyond AI Share
Beyond AI Share to prerejestrowane badanie ankietowe z parą winiet, poświęcone temu, jak ludzie postrzegają kontrolę, autorstwo i autentyczność, gdy generatywna AI staje się częścią pracy twórczej.
Badanie 1 zostało zakończone, a preprint jest publicznie dostępny. Ten niezależny projekt badawczy nie prowadzi obecnie rekrutacji ani zbierania danych.
O co pytaliśmy w badaniu
Jedna deklaracja o tym, ile AI znalazło się w ukończonej pracy, sprowadza bardzo różne procesy twórcze do jednej liczby. Człowiek może wyznaczyć kierunek, porównywać warianty, odrzucać wyniki, intensywnie je poprawiać i zdecydować o ostatecznej formie. Może też przyjąć niemal gotowy rezultat po krótkim poleceniu.
Dlatego deklarowany udział AI, postrzegana kontrola, autorstwo i autentyczność zostały potraktowane jako powiązane, ale odrębne oceny. Badanie dotyczyło doświadczeń i sądów uczestników, a nie prawnej definicji autora.
Badanie nie porównywało bezpośrednio, czy kontrola ma większe znaczenie niż udział AI. Wyniki nie pozwalają formułować takiej tezy.
Schemat badania
Badanie 1 miało formę przekrojowej ankiety online w języku polskim i zawierało zadanie z dwiema winietami ocenianymi przez te same osoby. Dane głównego badania zbierano od 15 czerwca do 5 lipca 2026 roku. Prerejestrację na OSF opublikowano przed pierwszą zarejestrowaną odpowiedzią w badaniu głównym.
- Pełna próba analityczna
- 429 ukończonych odpowiedzi dorosłych osób, które wyraziły zgodę
- Twórcy używający AI
- 164 osoby w analizach H1-H3
- Porównanie winiet
- 428 kompletnych par ocen
- Deklarowany udział AI
- Samoopisowa skala od 1 (brak lub niemal brak) do 5 (bardzo duży)
Winiety zestawiały proces kierowany przez człowieka z przyjęciem niemal gotowego wyniku generatora. Równocześnie zmieniały się jednak początkowa intencja, sposób selekcji, zakres edycji i ostatnie słowo. Było to zatem łączne zadanie oceny, a nie eksperyment czynnikowy izolujący kierunek, selekcję lub rewizję.
Najważniejsze wyniki
Deklarowany udział AI i autorstwo
Prerejestrowany ujemny związek nie uzyskał potwierdzenia
Wynik. Wśród twórców używających AI: r = .141, 95% CI [-.012, .288], p = .071, N = 164.
Interpretacja. Zaobserwowany kierunek był dodatni, a przedział ufności obejmował zero.
Granica. Nie jest to dowód, że większy udział AI zwiększa poczucie autorstwa; miara autorstwa miała też niską rzetelność.
Postrzegana kontrola i autorstwo
Skromny dodatni związek był zgodny z przewidywaniem
Wynik. r = .234, 95% CI [.084, .374], p = .003, N = 164. W prostej regresji b = .275, SE = .090, R² = .055.
Interpretacja. Osoby deklarujące większą kontrolę częściej deklarowały też silniejsze poczucie autorstwa.
Granica. Korelacja nie pokazuje, który sąd pojawia się pierwszy, a obie krótkie miary miały niską rzetelność.
Kontrola jako moderator autentyczności
Przewidywana interakcja buforująca nie uzyskała potwierdzenia
Wynik. Interakcja udziału AI i kontroli: b = .043, SE = .073, 95% CI [-.102, .187], p = .559, N = 164.
Interpretacja. Model nie wykazał, że kontrola osłabia negatywny związek udziału AI z autentycznością.
Granica. Dodatni efekt główny kontroli nie zastępuje prerejestrowanej interakcji.
Orientacja ekspresyjna i obawy wobec AI
Wzorzec ostrożnie wspierał H4
Wynik. Orientacja ekspresyjna korelowała z zagrożeniem tożsamości twórczej, r = .341, 95% CI [.254, .422], p < .001, N = 429, oraz z obawą przed typową estetyką AI, r = .504, p < .001. Nie wiązała się z ogólnym wynikiem autentyczności, r = .011, p = .827.
Interpretacja. Silniejsze wartości ekspresyjne towarzyszyły części, ale nie wszystkim obawom związanym z AI.
Granica. Mieszane wskaźniki, ograniczona rzetelność i kilka powiązanych wyników nie pozwalają na szeroką tezę o autentyczności.
Oceny pary winiet
Proces kierowany przez człowieka otrzymał wyższe łączne oceny
Wynik. Użycie kierowane przez człowieka: M = 3.501, SD = 1.081. Niemal gotowy wynik generatora: M = 2.665, SD = 1.132. Średnia różnica w parach = .836, 95% CI [.715, .956], t(427) = 13.628, p < .001, Cohen's dz = .659, N = 428.
Interpretacja. Uczestnicy wyraźnie rozróżniali dwa opisy procesu pod względem autorstwa, autentyczności i kontroli.
Granica. Ponieważ kilka cech zmieniło się jednocześnie, wynik dotyczy całego pakietu różnic i nie izoluje pojedynczego mechanizmu przyczynowego.
Czego te wyniki nie rozstrzygają
- przyczynowego wpływu kontroli, udziału AI ani konkretnej cechy procesu;
- uniwersalnego progu, po którego przekroczeniu udział AI zmienia autorstwo;
- prawnej definicji autora;
- tego, że kontrola zawsze ma większe znaczenie niż deklarowany udział AI;
- niezależnego wpływu kierunku, selekcji, rewizji lub prawa weta w połączonych winietach;
- wyników reprezentatywnych dla wszystkich twórców, użytkowników AI lub dorosłych.
Ograniczenia i rzetelność badawcza
Uczestników pozyskiwano online metodą nieprobabilistyczną, dlatego próbę należy traktować jako dogodnościową. Nie zachowano wiarygodnej liczby wszystkich wyświetleń ankiety, rozpoczęć i nieukończonych odpowiedzi, więc nie można obliczyć wskaźników odpowiedzi, udziału ani ukończenia.
- Badanie miało charakter przekrojowy i opierało się przede wszystkim na samoopisie.
- Deklarowany udział AI był subiektywną oceną na pięciostopniowej skali, a nie audytem dzieł lub historii produkcji.
- Rzetelność krótkich miar była niska dla autorstwa (alpha = .519), autentyczności (.521) i kontroli (.452), a ograniczona dla zagrożenia tożsamości (.646).
- Winiety pokazano w stałej kolejności, łączyły kilka różnic i zmieniały także płeć bohatera oraz kontekst zadania.
- Duże zróżnicowanie czasu ukończenia i kilka powiązanych wyników zwiększają niepewność.
- Preprint nie przeszedł recenzji naukowej.
Badanie nie uzyskało prospektywnej zgody komisji etycznej ani formalnego zwolnienia z takiej oceny. Jest to istotne ograniczenie, które należy uwzględniać przy interpretacji i wykorzystywaniu wyników.
Publiczny zapis i materiały
Preprint na Zenodo
Beyond AI Share: A Preregistered Survey and Vignette Study of Perceived Control, Authorship, and Authenticity in AI-Assisted Creative Practice
- Autor
- Feliks Mamczur
- Publikacja
- Wersja
- 1.0
- Status
- Preprint; bez recenzji naukowej
- Licencja
- CC BY 4.0
Prerejestracja OSF
Is It Still My Work? Authorship, Authenticity and Control in AI-Assisted Creative Practice
- Rejestracja
- Status rejestracji
- Zaakceptowana
- Dostęp
- Publicznie dostępna podczas weryfikacji
Inne publiczne materiały
Aneks i materiały prerejestracyjne
Rekord Zenodo zawiera preprint i Appendix A. Publiczna rejestracja OSF obejmuje materiały prerejestracyjne oraz codebook. Zanonimizowany zbiór ilościowy i skrypty analityczne nie były publiczne w chwili publikacji preprintu.
Jak cytować preprint
Mamczur, F. (2026). Beyond AI Share: A Preregistered Survey and Vignette Study of Perceived Control, Authorship, and Authenticity in AI-Assisted Creative Practice [Preprint]. Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.21705721
Dalsze badania
Projekt wskazuje pytania do badań prospektywnych, a nie gotowy standard. Kolejne badanie powinno rozdzielić wyznaczanie kierunku, selekcję, rewizję, możliwość odrzucenia wyniku i ostateczną władzę decyzyjną zamiast zmieniać je równocześnie.
Przed przyszłą rekrutacją trzeba z góry ustalić procedurę etyczną, uzyskać zgodę albo formalne zwolnienie. Nie rozpoczęto nowej rekrutacji ani zbierania danych.